19:00 - KLASYCY ŚWIATOWEJ ANIMACJI: Walerian Borowczyk - Etiuda & Anima
facebook
plakat

25. MFF Etiuda&Anima -
 Plakat

Etiuda&Anima

24. Międzynarodowy Festiwal Filmowy
21 - 26. 11. 2017

en
Etiuda&anima newsletter

Rozwiń Menu

Zwiń Menu

19:00 – KLASYCY ŚWIATOWEJ ANIMACJI: Walerian Borowczyk

Kino Rotunda

24 listopada (niedziela)
19.00

Walerian Borowczyk

Nie po raz pierwszy na naszym festiwalu prezentujemy filmy Waleriana Borowczyka. Poprzednią próbę przypomnienia dorobku tego wybitnego twórcy filmów animowanych i krótkometrażowych oraz kontrowersyjnego reżysera długometrażowych filmów erotycznych podjęliśmy piętnaście lat temu w 1998 r. Mimo ogromnego wysiłku Biura Organizacyjnego Festiwalu, Pracowni Filmu Animowanego ASP w Krakowie i zwłaszcza osobistego zaangażowania Myriam Prongué – ówczesnej szefowej krakowskiego Biura Fundacji Pro Helvetia – udało się doprowadzić do jedynie częściowego sukcesu projekt retrospektywy jego twórczości. W trakcie przygotowań okazało się, że praktycznie niedostępne są zwłaszcza kopie filmów ze szczególnie ważnego wczesnego okresu pobytu artysty we Francji, z czasów sprzed jego pełnometrażowego debiutu – Teatru Państwa Kabal (1967). Stan techniczny kopii, z których wówczas skorzystaliśmy, a także tych, które nie nadawały się do projekcji, tak bardzo bulwersował artystę, że mimo pierwotnych zapowiedzi nie zdecydował się na przyjazd do Krakowa i udział w tej „okrojonej” retrospektywie, przygotowanej w oparciu – jak to sam dosadnie określił – „o fragmenty podziurawionej taśmy”.
Walerian Borowczyk (ur. 1923 r. w Kwilczu k. Poznania, zm. 2006 r. we Francji) to artysta wszechstronny, autor filmów animowanych, plastyk, fotograf, scenograf, pisarz i twórca artystycznego kina erotycznego. Od 1959 r. mieszkał we Francji.
Zamiłowanie do malarstwa odziedziczył po ojcu, dlatego po II wojnie światowej, po ukończeniu przyspieszonej edukacji w Poznaniu, dostał się na Akademię Sztuk Pięknych w Krakowie na wydział malarstwa i grafiki. Już w czasie studiów zainteresował się filmem. Projektował plakaty filmowe i teatralne oraz publikował rysunki satyryczne m.in. w „Szpilkach” i w „Życiu Literackim”. To właśnie w „Szpilkach” spotkał się Janem Lenicą, którego zainteresował filmem animowanym. W 1957 r. zrealizowali wspólnie Był sobie raz, kolaż wycinanek z papieru, który okazał się międzynarodowym sukcesem. Ich kolejny film Dom (1958) oraz ich indywidualne projekty zmieniły dotychczasową animację polską, miały też ogromny wpływ na animację międzynarodową. Po przenosinach do Francji (wraz ze swoją żoną aktorką Ligią „Branice” Borowczyk) jeszcze przez krótki czas realizował filmy animowane (np. Renesans / Renaissance, 1963, pokazany na festiwalu w Krakowie, czy pełnometrażowa animacja Teatr państwa Kabal / Mr and Mrs Kabal’s Theatre, 1967), by w końcu skupić się na filmach fabularnych (od 1969 r. realizował niemal wyłącznie aktorskie filmy pełnometrażowe).
We Francji skupił się na filmach mówiących o erotyce. W 1966 r. zrealizował krótkometrażową Rozalię na podstawie opowiadania Guya de Maupassanta, w której główną rolę zagrała jego żona. Film zdobył Srebrnego Niedźwiedzia na festiwalu w Berlinie, a także Złotego Smoka na MFFK w Krakowie w 1967 r. Pierwszym pełnometrażowym filmem fabularnym był Goto, wyspa miłości / Goto, l’île d’amour (1968), który krytyka przyjęła bardzo przychylnie. Kolejne lata przyniosły Blanche (1971), inspirowany Mazepą Juliusza Słowackiego, i Opowieści niemoralne / Contes immoraux (1974), które jedynie potwierdziły jego status jednego z najbardziej interesujących autorów artystycznego kina erotycznego. Zrealizowane w Polsce w 1975 r. Dzieje grzechu wywołały gorące dyskusje. Jak przyznawał sam reżyser, była to nie tyle adaptacja, co „ilustracja” powieści Stefana Żeromskiego. Dzieje grzechu / Story of a sin zwróciły uwagę krytyki ze względu na niezwykłe wysmakowanie wizualne i dbałość o każdy szczegół scenografii. Choć operatorem filmu był jeden z najzdolniejszych wtedy polskich operatorów – Zygmunt Samosiuk, to musiał on całkowicie podporządkować się wizji Borowczyka. W tym samym roku powstała również Bestia / La bête na motywach opowiadania Lokis Prospera Mériméego.
Choć później Borowczyk zrealizował jeszcze 10 pełnometrażowych filmów, to właśnie wymienione wcześniej Dzieje grzechu, Bestię i Opowieści niemoralne uznaje się za jego najważniejsze dokonania w dziedzinie erotycznego filmu fabularnego.
Prezentowany zestaw 9 filmów krótkometrażowych Waleriana Borowczyka pochodzi z najmniej znanego i przez długi czas, z powodu braku kopii filmowych o odpowiednim stanie technicznym, niedostępnego okresu w jego twórczości, obejmującego lata 1961 – 1969. Tę przełomową dekadę w twórczości artysty charakteryzuje powolne odchodzenie od filmu animowanego na rzecz krótkometrażowego filmu aktorskiego, w którym jednak obowiązują jeszcze te same co w animacji reguły. Dzięki wysiłkowi brytyjskiej firmy Arrow Films oraz osobistemu zaangażowaniu Daniela Birda – niestrudzonego popularyzatora twórczości Borowczyka – po latach możemy uzupełnić program naszej retrospektywy z 1998 r. o kluczowe filmy dla artystycznego wkładu wybitnego artysty w dzieje X Muzy.

FILMY

L’ENCYCLOPÉDIE DE GRAND-MAMAN EN 13 VOLUMES / ENCYKLOPEDIA BABUNI W 13 TOMACH / GRANDMOTHER’S ENCYCLOPEDIA, scen./sc., reż./dir.: Walerian Borowczyk, Francja/France, 1963, 7’, anim.

Borowczyk dostrzegał potencjał w animowaniu wycinanek z wiktoriańskich encyklopedii i powieści. Zaczerpnąwszy inspirację z „Tygodnia Uprzejmości” Maxa Ernsta, ożywia je za pomocą efektów, które są zarówno komiczne, jak i surrealistyczne.

LE CONCERT DE M. ET MME KABAL / TEATR PANA I PANI KABAL / MR AND MRS KABALS THEATRE, scen./sc., reż./dir.: Walerian Borowczyk, Francja/France, 1961, 7’, anim.

Pan i Pani Kabal pojawiają się po raz pierwszy – para, która z jednej strony stale się kłóci, z drugiej jednak bardzo sie kocha i potrafi po drodze nawzajem się upokarzać i ćwiartować.

RENAISSANCE / RENESANS / RENAISSANCE, scen./sc., reż./dir.: Walerian Borowczyk, Francja/France, 1963, 10’, anim.

Dopełnione wesołą muzyką barokową wybitne dzieło Borowczyka przedstawiające zniszczone, ręcznie robione przedmioty, takie jak lalka, wypchana sowa czy stopniowo rekonstruująca się przed kolejnym rozpadem trąbka.

LES JEUX DES ANGES / ZABAWY ANIOŁÓW / THE GAME OF THE ANGELS, scen./sc., reż./dir.: Walerian Borowczyk, Francja/France, 1964, 13’, anim.

Według artysty to “wiadomości z Miasta Aniołów”. Historia oparta na serii abstrakcyjnych, metafizycznych gwaszów, przywołująca horror obozów koncentracyjnych i gułagów.

LE DICTIONNAIRE DE JOACHIM / SŁOWNIK JOACHIMA / DICTIONARY OF JOACHIM, scen./sc., reż./dir.: Walerian Borowczyk, Francja/France, 1965, 9’, anim. (DB)

Joachim definiuje 26 słów, każde rozpoczynające się na inną literę. Następujące po sobie obrazowe definicje sugerują skazaną na porażkę próbę zapanowania nad absurdami świata. Borowczyk w swojej najbardziej anarchistycznej odsłonie.

ROSALIE / ROZALIA, scen./sc., reż./dir.: Walerian Borowczyk, Francja/France, 1966, 15’, anim.

Ulubiony film Borowczyka. Historia oparta na opowiadaniu Guy`a de Maupassanta opowiada o ciężkim losie służącej, która zabija swoje dziecko i zakopuje je w ogrodzie. Wzruszająca gra Ligii Borowczyk.

DIPTIQUE / DYPTYK / DIPTYCH, scen./sc., reż./dir.: Walerian Borowczyk, Francja/France, 1967, 8’, anim.

Stary rolnik i jego sponiewierany pies wracają rozklekotanym gruchotem do domu. Kręcone z ręki, w ziarnistej bieli i czerni, pierwsze sceny stanowią surowy kontrast dla drugiej części, przedstawiającej następujące po sobie sceny w olśniewającym kolorze.

GAVOTTE / GAWOT, scen./sc., reż./dir.: Walerian Borowczyk, Francja/France, 1967, 10’, anim.

Twa znudzone krasnale walczą o poduszkę. Całkowicie pozbawiony dialogów, z muzyką klawesynu spoza kamery, Gawot przybliża nas w stronę filmu aktorskiego. Borowczyk stosuje wymogi formalne dla uzyskania komicznego efektu.

LE PHONOGRAPHE / GRAMOFON, scen./sc., reż./dir.: Walerian Borowczyk, zdj./ph.: Guy Durbin, Francja/France, 1969, 6’, anim.(DB)

Stara fotografia sama sie składa i gra melodie na woskowych bębnach zanim sama się rozpada. Dzięki następującym po sobie kolejno zbliżeniom utwór wyraża miłość dla rzemiosła i nostalgię za okresem przedwojennym.